Hợp đồng lao động: Tất tần tật những điều người lao động và chủ doanh nghiệp cần biết

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng biến động, việc hiểu rõ về hợp đồng lao động là quyền lợi và nghĩa vụ tối thượng của cả người lao động và người sử dụng lao động. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhất xác lập mối quan hệ giữa hai bên, định hình quyền lợi, trách nhiệm và bảo vệ bạn trước những rủi ro pháp lý.

1. Hợp đồng lao động là gì?

Hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc làm có trả công, tiền lương, điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động.

Theo Bộ luật Lao động hiện hành, hợp đồng lao động phải được giao kết bằng văn bản hoặc thông qua phương tiện điện tử có giá trị như văn bản, trừ một số trường hợp đặc biệt được phép giao kết bằng lời nói.

2. Các loại hợp đồng lao động phổ biến

Hiện nay, theo Bộ luật Lao động 2019, chỉ còn 2 loại hợp đồng lao động chính:

• Hợp đồng lao động xác định thời hạn: Là loại hợp đồng mà trong đó hai bên xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng (trong thời gian không quá 36 tháng).
• Hợp đồng lao động không xác định thời hạn: Là loại hợp đồng mà trong đó hai bên không xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng.

3. Những nội dung bắt buộc phải có trong hợp đồng

Để đảm bảo tính pháp lý và bảo vệ quyền lợi cá nhân, người lao động cần kiểm tra kỹ các thông tin sau trước khi đặt bút ký:

1. Thông tin cá nhân: Tên, địa chỉ của người sử dụng lao động; họ tên, ngày tháng năm sinh, CCCD của người lao động.
2. Công việc và địa điểm: Mô tả cụ thể công việc cần thực hiện và nơi làm việc.
3. Thời hạn hợp đồng: Ngày bắt đầu và ngày kết thúc (đối với hợp đồng có thời hạn).
4. Mức lương: Hình thức trả lương, kỳ hạn trả lương, phụ cấp và các khoản bổ sung khác.
5. Chế độ nâng lương: Quy định về lộ trình tăng lương.
6. Thời giờ làm việc và nghỉ ngơi: Số giờ làm việc mỗi ngày, các ngày nghỉ lễ, nghỉ phép năm.
7. Bảo hiểm: Các khoản đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.
8. Trang bị bảo hộ: Nếu công việc có tính chất đặc thù.

4. Rủi ro khi không ký kết hợp đồng lao động

Việc làm mà không có hợp đồng (thỏa thuận miệng) tiềm ẩn rất nhiều rủi ro cho người lao động:

• Mất quyền lợi Bảo hiểm xã hội: Bạn sẽ không được đóng BHXH, dẫn đến mất quyền lợi về thai sản, ốm đau, hưu trí và bảo hiểm thất nghiệp.
• Dễ bị sa thải vô lý: Khi xảy ra tranh chấp, không có bằng chứng pháp lý để bảo vệ bản thân trước việc bị chấm dứt hợp đồng trái luật.
• Lương không được đảm bảo: Người sử dụng lao động có thể thay đổi mức lương hoặc không thanh toán lương đúng hạn mà không chịu sự điều chỉnh của luật pháp.

5. Lời khuyên của chuyên gia

Trước khi ký kết bất kỳ hợp đồng nào, hãy lưu ý các điểm sau:

• Đọc kỹ từng điều khoản: Đừng bỏ qua các phần về "trách nhiệm bồi thường" hoặc "thỏa thuận bảo mật".
• Yêu cầu bản gốc: Người lao động có quyền nhận 01 bản hợp đồng có chữ ký tươi của cả hai bên.
• Kiểm tra thử việc: Thời gian thử việc phải được quy định rõ trong hợp đồng hoặc có hợp đồng thử việc riêng, mức lương thử việc không được thấp hơn 85% mức lương chính thức.
• Lưu giữ chứng từ: Giữ lại các bản sao hợp đồng, quyết định tăng lương, hoặc thông báo chấm dứt hợp đồng để làm căn cứ nếu cần khiếu nại sau này.

Việc nắm vững kiến thức về hợp đồng lao động không chỉ giúp bạn làm việc an tâm hơn mà còn là chiếc chìa khóa để bảo vệ tài chính và sự nghiệp của chính mình trong tương lai.